|
Segja má að leiguakstur hafi hafist með Thomsensbílnum. Hann fór meðal annars fram á þann hátt að farþegarnir voru látnir ýta bílnum upp Bakarabrekkuna og fengu svo að sitja í niður í Austurstræti. Þessi ferð kostaði skv. taxta 25 aura.
Thomsensbíllinn var seldur út aftur árið 1905 og næsti bíll kom ekki fyrr en 1907. Það var ekki fyrr en árið 1913 sem innflutningur bíla hófst að nokkru ráði. Voru bílarnir þá flestir af gerðinni Ford T, en það var fyrsti færibandaframleiddi bíllinn.
Haustið 1913 var stofnuð fyrsta bifreiðastöð landsins með tveimur bifreiðum af gerðinni Ford T. Kallaðist stöðin Bifreiðafélag Reykjavíkur. Árið 1914 fjölgaði bílum stöðvarinnar um 4. Þá er vitað að þeir seldu sætið í ferð upp að Elliðaám fyrir 1 krónu og 25 og fimm aura. Fyrstu stjórn Bifreiðafélags Reykjavíkur skipuðu þeir Axel V. Tulinius yfirdómslögmaður, P.Þ.J. Gunnarsson hótelstjóri og Sveinn Björnsson yfirdómslögmaður og síðar forseti Íslands. Meðal hluthafa var Sveinn Oddsson sem jafnframt var framkvæmdastjóri stöðvarinnar. Síðla árs 1914 leið rekstur þessarar fyrstu leigubílastöðvar undir lok og eignir hennar voru seldar. Ástæða þess var fyrst og fremst skortur á bensíni þar sem fyrri heimstyrjöldin hafði þá nýlega brotist út.
Reynt var að endurreisa Bifreiðafélag Reykjavíkur 1915 og var 1915 bætt fyrir aftan nafn nýja hlutafélagsins. En sagan endurtók sig, Bifreiðafélagið 1915 var leyst upp árið 1917 vegna skorts á varahlutum og öðrum rekstrarvörum vegna heimstyrjaldarinnar.
Fleiri menn en þeir sem stóðu að Bifreiðafélagi Reykjavíkur hugðu gott til atvinnurekstrar með hinum nýju samgöngutækjum, bifreiðum. Nokkrir menn, sem eignuðust bíla á árunum upp úr 1913, héldu þeim úti til fólks- og vöruflutninga, ýmist með föstum ferðum ellegar auglýstu í blöðum að þeir hefðu bíla til ráðstöfunar. Fátítt var að fólk notaði þessa þjónsutu á þann hátt sem nú tíðkast um leigubíla, þ.e. til þess að komast á milli staða innanbæjar, heldur voru bílarnir fyrst og fremst hafðir til skemmtiferða. Var þá gjarna ekið út fyrir bæinn eftir því sem vegir leyfðu. Einnig var nokkuð um sjúkraflutninga. Meðal þeirra, sem þannig buðu fram þjónustu sína í Reykjavík voru Magnús Skaftfjeld Halldórsson, Kristján Siggeirsson, Jón Ólafsson, síðar forstöðumaður Bifreiðaeftirlitsins, Egill Vilhjálmsson, og Gunnar Ólafsson sem síðar ók næturlækninum í Reykjavík um áratuga skeið.
En stórtækastur í þessum efnum var Steindór H. Einarsson. Steindór eignaðist fyrsta bílinn sinn árið 1915 og var það Ford T, nánast nýr. Réði hann til sín bílstjóra, Harald Jónsson og auglýsti meðal annars í Vísi í september að fólksflutningabifreið væri ávallt til leigu hjá Steindóri Einarssyni. Vísaði Steindór á heimasíma sinn í Ráðagerði við Sellandsstíg þar sem nú heitir Sólvallagata.
Áður en Steindór Einarsson hóf rekstur bifreiða hafði hann meðal annars fengist við að flytja fólk og varning á vélbáti milli skips og lands í Reykjavíkurhöfn, en þá var ekki til að dreifa hafnarmannvirkjum sem stærri skip gátu lagst að og lágu skipin því á ytri höfninni. Mikil hafnargerð hófst hins vegar í Reykjavík 1913 og sá þá fram á, að innan fárra ára myndi draga verulega úr þessum flutningum. Því var það að Steindór ákvað að söðla um og snúa sér að fólksflutningum með bifreiðum, enda gerði hann sér grein fyrir hinum miklu möguleikum sem fólgnir voru í þeirri atvinnugrein.
Steindór hafði snemma mikil umsvif. Í Bifreiðaskrá Reykjavíkur 1918 kemur fram að hann átti þá 8 bifreiðar, fjórar af hvorri tegundinni, Ford og Overland. Og tveimur árum síðar, 1920, voru bifreiðar hans orðnar 11, allar nýjar eða nýlegar.
Sem fyrr getur hóf Steindór Einarsson rekstur bifreiða 1915 en stofnaði Bifreiðastöð Steindórs 1918. Fyrsta afgreiðsla hennar var í þröngri kompu eða öllu heldur skáp undir stiga í aðalinngangi Hótel Íslands er þá stóð á horni Austurstrætis og Aðalstrætis. Haustið 1919 flutti Steindór starfsemi sína á planið sem við hann var kennt en heitir Ingólfstorg í dag. Þar var rekin bifreiðastöð allt til ársins 1986. Steindór féll frá 1966 en synir hans héldu áfram rekstrinum allt til ársins 1982.
Steindór annaðist frá upphafi almennan leiguakstur, fólksflutninga á rútum og gerði út vörubíla og var með ferðir til nágrannabyggða Reykjavíkur suður með sjó og austanfjalls og síðar ferðir til Akureyrar og víðar. Rak hann um langt árabil umfangsmikla bifreiðastöð og verkstæði. Einn maður mun ekki í annan tíma hafa átt hér svo marga bíla eins og var þegar Steindór átti þá flesta.
Í lok og eftir fyrra stríð var mikið um að bifreiðarstjórar auglýstu í Reykjavíkurblöðunum lengri og skemmri ferðir. Bifreiðarstjórar höfðu þá ekki með sér nein samtök, hvorki félag né sameinuðust um stöðvar. Jón Sigmundsson, einn af frumkvöðlum bifreiðaviðgerða á Íslandi, var einnig liðtækur bílstjóri og auglýsti í Vísi í maí 1917. Sést á þessari auglýsingu að ýmislegt hefur verið reynt til að laða að sér viðskiptavini og menn beittu brögðum þá eins og nú. Hér kynnir Jón sig sem John. Greinilega hefur Jóni þótt það traustvekjandi að hann hefði útlent nafn í samkeppni við aðra bifreiðastjóra.
Auglýsing Jóns er annars dæmigerð, menn birtu mynd af bíl sínum og skrásetningarnúmer hans og gátu þess hvar þeir höfðu afgreiðslu. Algengt var að afgreiðslan væri í fjölsóttu veitingahúsi eins og var hjá Jóni, eða þá í verslun. Auk leiguaksturs auglýstu bifreiðastjórar áætlunarferðir á tiltekna staði.
Þegar kemur fram á árið 1919 fara að sjást merki þess að eigendur leigubifreiða telji sig betur komna með því að standa saman um rekstur bifreiðastöðva - þar kemur m.a. til samkeppnin við Bifreiðastöð Steindórs - og um mitt árið sameinast nokkrir menn um afgreiðslu fyrir bíla sína í Söluturninum sem þá stóð á Lækjartorgi. Um mitt næsta ár, 1920, hefur turninn verið fluttur á horn Hverfisgötu og Kalkofnsvegar og hefur þá bílstjórum fjölgað talsvert, orðnir tólf. Eigendur bílanna voru hins vegar nokkru færri en þeir réðu bílstjóra til sín í vinnu.
Þessir tólfmenningar voru þegar farnir að auglýsa fastar ferðir til staða í nágrenni Reykjavíkur, þegar þeir ákveða að stofna hlutafélag um rekstur bifreiðastöðvar. Í byrjun árs 1921 stofna þeir Bifreiðastöð Reykjavíkur eða BSR, og um leið fluttu þeir í nýtt húsnæði við Lækjartorg. Þar var stöðin til ársins 1948.
Starfsemin sem tólfmenningarnir hófu í Söluturninum færðist í aukana ár frá ári. Auk aksturs innanbæjar, hélt stöðin uppi reglubundnum áætlunarferðum víðs vegar. Aðallega þó austur fyrir fjall, svo langt sem akfærir vegir náðu. Þegar fram liðu stundir tók stöðin upp þá nýbreytni að aka með vörur jafnhliða farþegum í sömu ferð.
Á árabilinu 1920 - 30 voru einkum 6-7 farþega fólksbifreiðar notaðar til langferða enda ekki völ á öðru. BSR var með þeim fyrstu sem tóku upp flutninga með kassabílum og varð til þess fyrst af öllum að kaupa frá útlöndum rútur, eins og við köllum hópferðabíla í dag.
Í júlímánuði 1927 tók BSR upp þá nýlundu að hafa fastar ferðir á hálftímafresti frá Lækjartorgi að sundlaugunum. Fargjaldið var 50 aurar fyrir fullorðna og 25 aurar fyrir börn hvora leið. Þessi starfsemi var ekki ábatasöm og lagðist af fljótlega. Hins vegar er þetta fyrsta tilraun til þess að koma upp almenningssamgöngum innan Reykjavíkur. Þá stundaði BSR strætisvagnaakstur til Hafnarfjarðar og sá um mjólkurflutninga frá Kjalarnesi og Álftanesi. Leigubílstjórar voru frumkvöðlar í þessu eins og öðru, er varðaði nýjungar í samgöngum, þó aðrir fylgdu í fótspor þeirra.
Um það leiti sem rekstur BSR hófst voru stofnaðar þrjár bifreiðastöðvar í Reykjavík, ein í Veltusundi en hinar tvær við Lækjartorg. Önnur þeirra var Nýja bifreiðastöðin, sem var starfrækt til ársins 1942, en hún skipti nokkrum sinnum um eigendur. Þessar stöðvar voru allar litlar og höfðu fáar bifreiðar í afgreiðslu og máttu sín lítils í samkeppni við Steindór og BSR.
Fleiri bifreiðastöðvar voru stofnaðar á millistríðsárunum enda má segja að millistríðsárin hafi verið bernskuskeið leiguaksturs á Íslandi. Bifreiðastöðin Bifröst var stofnuð 1928 og var lengi með stöð á Hverfisgötu 4 en síðar við Vitatorg. Litla bílastöðin var stofnuð 1927 og sameinaðist Hreyfli 1951. Stöðin hafði frá árinu 1945 aðstöðu á Hlemmtorgi, í því húsi er síðar varð stöðvarhús Hreyfils. Aðalstöðin var rekin á árunum 1930 til 1945.
Ekki er svo hægt að skilja við árin fyrir 1930 að ekki sé minnst á fyrstu konuna í leiguakstri og annan kvenbílstjórann á Íslandi, en það var Katrín Fjelsted, málari. Hún hóf starf sitt sem atvinnubílstjóri þegar spænska veikin var í hámarki 1918 og ók þá læknabíl. Um áramótin 1919-20 keypti hún sér Overland bifreið og stundaði með henni leiguakstur í 2-3 ár, en hætti því, aðallega vegna slarksemi sumra farþega.
Eftir sífellt framfaratímabil fram til 1929 lagðist kreppan fullum þunga á bifreiðaakstur sem og aðrar starfsgreinar. Er það engin tilviljun að þegar kreppir að, eins og þá, bæði í kjörum og lífsafkomu, leita menn gjarnan samstöðu til að halda sínum rétti og stíga skref til framfara. Það er engin tilviljun að mörg stéttarfélög voru stofnuð í kreppunni og önnur efldust.
Margar tilraunir voru gerðar til þess að stofna bílstjórafélag eftir að atvinnubílstjórum fjölgaði, en það mistókst jafnan, það var ekki fyrr en Jón Sigurðsson erindreki ASÍ boðaði bifreiðarstjóra á fund í Alþýðuhúsinu 6. október 1934 að af stofnun félags varð. Segja menn að þetta hafi tekist í þetta skiptið, vegna framgangs Jóns á fundinum, þar sem hann hvatti bifreiðastjóra til samstöðu með skörulegum ræðuflutningi.
Félagið fékk nafnið Bifreiðastjórafélagið Hreyfill, en nafninu var síðar breytt í Bifreiðastjórafélagið Frami. Ljóst er að félagið bar meira með sér að vera stéttarfélag í skilningi þess orðs en síðar varð. Í félaginu voru bæði bifreiðastjórar sem unnu hjá öðrum og leigubifreiðastjórar sem voru einyrkjar, gjarnan kallaðir sjálfseignarbílstjórar.
Í fljótu bragði virðast þessar stéttir bílstjóra eiga fátt annað sameiginlegt en að hafa atvinnu af því að aka bíl. Í þá daga þurftu þessir hópar á samstöðu að halda, þótt síðar hafi leiðir þeirra legið í sundur. Í byrjun einkenndist barátta félagsins fyrst og fremst af kjarabaráttu en einnig mátti sjá áherslur sem komu frá sjálfseignarbílstjórum. Á öðrum fundi félagsins 13. október 1934 voru settar fram kröfur um kaup, vinnutíma, fæðisgreiðslur í löngum ferðum o.s.frv. En einnig um að gjaldmælar yrðu skylda í öllum bifreiðum og þá var fyrirhugaðri hækkun á bensíngjaldi mótmælt.
Þó 1934 teljist stofnár félagsins var félagið upprunalega stofnað 1932 og var Bjarni Bjarnason þá kosinn formaður eins og á stofnfundinum 1934. En 1932 var ekkert gert annað en að setja félaginu lög og svo lognaðist það útaf. Þessi lög eru fyrir margar sakir merkileg ekki síst þar sem ekkert er skráð um lög seinna félagsins í fundargerðarbókum fyrr en að lagabreytingar voru lagðar fram á aðalfundi 1936. Því má ætla að lög eldra félagsins hafi gilt fyrir það yngra, enda eru þau geymd í skjalasafni Frama. Það má segja, að strax í þessum lögum hafi bifreiðarstjórafélagið mótað sína meginstefnu sem heldur fullkomlega gildi sínu í dag. Í annari grein, fyrsta lið segir:
Tilgangur félagsins er að mynda drenglynda, duglega og reglusama Bifreiðastjórastétt, sem allir heiðarlegir menn geti borið virðingu fyrir og treyst fullkomlega.
Þó nú séu liðin yfir 75 ár frá því þetta var samþykkt er ljóst að þessi tilgangur á svo sannarlega við enn í dag og alls ekki síður en áður.
Mikil átök hafa verið í gegn um tíðina í Bifreiðastjórafélaginu. Strax á öðru ári, eða 20. desember 1935, varð mikill átakafundur. Lögðu sjálfseignarbílstjórar til að félagsmenn legðu niður vinnu til að mótmæla fyrirhugðum aukaskatti stjórnvalda á bensín. Voru sumir launþeganna á móti þessu verkfalli, þ.á.m. formaður félagsins Bjarni Bjarnason og hótaði hann að segja af sér og meirihluti stjórnar með, ef fundurinn samþykkti að ganga til verkfalls, sem fundurinn gerði. Samþykkt var að leggja niður vinnu kl. 12 á hádegi deginum eftir. Ritar fundarritari Ásbjörn Guðmundsson að eftir samþykkt tillögunar, hafi hann sjálfur ásamt Bjarna og fjölda annara launþega, gengið af fundi. Enda stendur það heima að ný rithönd tekur við í fundargerðarbókinni, rithönd Kristjáns Jóhannssonar, og skrifar hann að kosin hafi verið ný bráðabirgðastjórn undir forystu Sæmundar Ólafssonar. Það skal tekið fram að þrátt fyrir þetta klofnaði félagið ekki, þetta var aðeins dæmi um að hagsmunir félagsmanna fóru ekki alltaf saman í blönduðu félagi.
Verkfallinu var aflýst á gamlársdag og töldu félagsmenn sig hafa unnið sigur. Ríkistjórnin hætti ekki við að leggja á fyrrnefnda bensínskatta, en gjaldeyrisnefnd heimilaði samkeppni á sölu bensíns með því að heimila fyrirtækinu Nafta h.f. að flyta inn og selja bensín. En á þessum tíma var verði á bensíni haldið uppi vegna einokunar. Þetta verkfall var sögulegt, því bifreiðastjórar stöðvuðu alla umferð í Reykjavík og Hafnarfirði jólin 1935. Mikil vandræði urðu vegna mjólkurskorts. Verkfallið sýndi það, hversu Reykjvíkingar voru orðnir háðir bifreiðinni.
Það sem olli bifreiðarstjórum mestum vonbrigðum í þessari baráttu var að ASÍ snérist gegn þeim og tók málstað ríkisstjórnarinnar, enda má segja að ASÍ hafi í sjálfu sér átt aðild að ríkisstjórninni, sem var stundum kölluð "Stjórn hinna vinnandi stétta". Er þetta athyglisvert þar sem bifreiðastjórafélagið Hreyfill, ásamt vörubílstjórum sem einnig tóku þátt í verkfallinu, áttu aðild að ASÍ. Á þessum árum hafði starfsemi félagsins að mestu snúist um kaup og kjör launþega, einkanlega hjá SVR. Bílstjóraverkfallið kenndi leigubílstjórum það, að þegar á reyndi þá var ekki hægt að treysta á stuðning ASÍ, enda er ASÍ fyrst og fremst launþegasamtök en hagur launþega og einyrkja eins og leigubifreiðastjóra fara ekki alltaf saman.
Seinni heimstyrjöldin hafði mikil áhrif á leiguakstur á Íslandi. Segja má að stríðið hafi verið gelgjuskeið leiguaksturs. Þá mótaðist sú þjónusta sem leigubifreiðastjórar veita í dag. Fyrir stríð voru leiguakstur, hópflutningar og sérleyfisflutningar reknir af sömu fyrirtækjunum. Í stríðinu og upp úr því skiptist þetta upp og voru ákveðin fyrirtæki eingöngu með leiguakstur en önnur með sérleyfi o.s.frv. Bifreiðastöð Steindórs var lengst leigubifreiðastöðva með hópferðabíla í sérleyfisferðum, austur yfir fjall og suður á Reykjanes, eða nokkuð fram yfir 1960.
Með komu amerísku hermannanna, breyttist þjónusta leigubílstjóra og varð meira á þann veg að leigubíll var tekinn á leigu þegar fólk var að skemmta sér. Eftir stríð tóku Íslendingar upp sama sið og Ameríkanar og megin verkefni leigubílstjóra var að aka fólki til og frá skemmtistöðum eða að fara rúnt eins og kallað var.
Í stríðinu áttu bifreiðastjórar í þó nokkrum vandræðum með bílakost sinn. Nýjir bílar voru skammtaðir vegna gjaldeyrisskorts, og virtist sem kunningsskapur réði því hver fékk bíla og hver ekki. Lengi voru bifreiðastjórar hlunnfarnir og máttu stundum kaupa bíla af þeim sem voru innundir hjá stjórnvöldum á tvöföldu og þreföldu verði. Í lok ársins 1942 náði félagið þeim breytingum fram að leigubílstjórar fengu meira en helming bifreiða, sem fluttar voru til landsins.
Það hefur alla tíð verið baráttumál innan stéttar leigubílstjóra að allir sem kallaðir eru sjálfseignarbifreiðastjórar sameinuðust á einni stöð. Strax árið 1935 bar Einar Hjörleifsson slíka tillögu upp á félagsfundi. Árið 1943 var tilraun gerð til þess að stofna stöð þar sem allir bifreiðastjórar gætu unnið saman. Stofnendunum fannst ekki taka því að kalla stöðina öðru nafni en félagið bar, svo stofnuð var Bifreiðastöðin Hreyfill.
Þó takmark Hreyfils um að allir bifreiðastjórar ækju á sömu stöð hafi ekki náðst hefur stöðin verið rekin myndarlega af bifreiðastjórunum í þau sextíu og fimm ár sem hún hefur starfað og alla tíð verið stærsta stöðin.
Hér áður fyrr sóttu menn oft fundi hjá félaginu, sumir til að hlusta á skörulegan ræðuflutning, enda margir snjallir ræðumenn í félagi leigubílstjóra. Löngum hafa leigubílstjórar haft mikla hugsjónamenn innan sinna vébanda, og menn sem hafa átt frumkvæði að mörgu eins og áður hefur komið fram. Það var verulega farið að hitna í kolunum upp úr stríðinu hjá leigubílstjórum, vegna þess að þeir töldu umferðaröryggismálum ekkert sinnt. Þeir ásökuðu stjórnvöld og lögreglu um linkind í þessum efnum. Bergsteinn Guðjónsson, sem var lengst allra formaður félagsins kom með tillögu um það á stjórnarfundi 1946 að félagið gangist fyrir gerð "Kvikmyndar um umferðarmál landsins sem gæti orðið til leiðbeiningar almenningi og bifreiðastjórum og með því gera tilraun til að draga úr þeim gífurlegu umferðaslysum sem nú fara stöðugt vaxandi. Og einnig kennslukvikmynd fyrir atvinnubifreiðastjóra sem sýnir þeim hvernig þeir eigi að koma fram við viðskiptamenn sína." Eins og þetta er orðað í fundargerð.
Því miður var þessari mynd um umferðarmál aldrei lokið svo hún gæti verið notuð sem kennslumynd. Hins vegar var hún tekin upp í Reykjavík 1947 og er hún besta heimildin um umferð í Reykjavík á þessum árum og hefur verið notuð víða á seinni árum.
Í stríðinu var mikill skortur á leigubílum og einnig leigubílstjórum, en í lok þess og á eftir fjölgaði þeim mikið. Var svo komið að eftir 1950 stefndi í það að starfsgreinin tæki miklum breytingum. Samkeppnin var að verða það mikil að erfitt var fyrir hinn venjulega bifreiðastjóra að draga fram lífið á atvinnunni.
Jafnframt var það svo að í raun var ekkert aðhald með akstrinum, að vonlaust var að fylgjast með hvort menn misnotuðu atvinnugreinina á einhvern hátt, auk þess sem mikil spilling var orðin í sölu stöðvarleyfa.
Þess vegna stóðu stjórnvöld frammi fyrir ákveðinni spurningu sem þau standa í rauninni alltaf frammi fyrir: Viljum við hafa leiguakstur, atvinnugrein sem menn geta stundað sem lifibrauð og hægt verði að veita þeim aðhald eða viljum við hafa leiguakstur sem atvinnugrein þar sem hvergi er hægt að henda reiður á neinu. Þessari spurningu hefur verið svarað hér eins og annars staðar í hinum vestræna heimi.
Samþykkt var á Alþingi 1953 að takmarka fjölda leigubifreiða, þannig að allir leigubílstjórar þurftu atvinnuleyfi og sættu þannig aðhaldi. Atvinnuleyfin voru síðan gefin út 1956.
Það voru þó ekki allir sáttir við sinn hlut, þegar takmörkunin tók gildi. Það hafði myndast hópur, svokallaðra harkara sem höfðu ekkert stöðvarpláss. Þeir stofnuðu þá Bæjarleiðir.
Í stríðinu og eftir það varð mikil fjölgun bifreiðastjóra í félaginu. Inntökubeiðnir lágu tugum saman fyrir á hverjum félagsfundi, sem þó voru tíðir. Smátt og smátt kom í ljós að starfsemi félagsins var of flókin og umfangsmikil, miðað við þá mismunandi hagsmuni sem varðaði þessa mismunandi hópa bifreiðastjóra. Félagið var lengi deildarskipt, í deild sjálfseignarbílstjóra, stætisvagnabílstjóra og annara launþega. Félagið varð með tímanum eingöngu félag sjálfseignabifreiðarstjóra eins og það er í dag. En strætisvagnabílstórar, rútubílstjórar og launþegar á leigubílum eru nú í öðrum félögum. Með því að launþegar gengu úr félaginu, gekk félagið úr ASÍ. Þá var nafni félagsins breytt 1959 úr Bifreiðastjórafélagið Hreyfill í Bifreiðastjórafélagið Frami þar sem óeðlilegt þótti að félagið bæri sama nafn og ein bifreiðastöðin.
Með þessum breytingum á félaginu í tímans rás breyttist starfsemi þess, þar sem hagsmunamálin breyttust. Þó hefur félagið alla tíð barist fyrir hagsmunum leigubifreiðastjóra, gagnvart stjórnvöldum. Gjaldskrármál eða taxtamál hafa gjarnan verið ofarlega á baugi og opinberar álögur á leiguakstur hafa ætíð verið háar og hefur bifreiðastjórum ekki veitt af að hafa sterkt félag á bak við sig. Þá hefur félagið löngum þurft að berjast fyrir því að aðhald sé með leiguakstri, þannig að þeir sem aksturinn stunda geti lifað af því og að viðskiptavinir leigubifreiða geti talið sig örugga í leigubílum. Þá hafði félagið það hlutverk með höndum á tímum hafta á bílainnflutningi, að skipta innfluttum bílum á milli félagsmanna.
Það væri margt hægt að segja fleira úr sögu félagsins, sérstaklega á árunum 1950 fram til dagsins í dag en þetta verður látið nægja. Þó er ekki hægt að ganga fram hjá einu máli sem upp kom, þ.e. Steindórsmálinu.
Þannig var mál með vexti að Steindór Einarsson sem áður var á minnst rak sinn leiguakstur öðru vísi en aðrir. Hann rak stöð sína þannig að hann átti flesta bílana og hafði menn í vinnu til að aka þeim. Eftir að takmörkun var samþykkt var Steindóri heimilað að reka 35 bifreiðar. Steindór féll frá 1966 og erfingjar hans ráku stöðina með sama fyrirkomulagi. Þegar þeir hins vegar seldu stöðina 1982 töldu aðrir leigubílstjórar að ekki hafi verið heimilt að selja atvinnuleyfin með stöðinni, því þau væru bundin við ákveðna persónu. Enda var staðfest í lögum að ekki væri hægt að framselja leyfin. Kaupendur stöðvarinnar voru flestir bifreiðastjórar þar áður. Stóð í stappi með þetta mál fram til haustsins 1984, en þá felldi Hæstiréttur þann úrskurð að sala á atvinnuleyfunum hefði ekki verið heimil samkvæmt lögum. Hins vegar fengu flestir eigendur Steindórs, sem höfðu ekið sjálfir leigubíl atvinnuleyfi.
Það fer ekkert á milli mála að Frami vann þetta mál, en margir halda því fram að í raun hafi bifreiðastjórar sem heild tapað á því. Sár eru lengi að gróa eftir svo heiftugar deilur sem Steindórsmálið var.
Það tókst ekki að reka Steindórsstöðina áfram eftir þessi málalok þannig að elsta starfandi bifreiðastöð landsins hætti rekstri.
Eftir það er BSR elsta bifreiðastöð landsins, stofnuð 1921. Þó hún hafi verið stofnuð af nokkrum bifreiðastjórum, er hún búin að vera lengst af í einkaeign. BSR hefur allt frá stofnun hennar verið með stærri bifreiðastöðvum borgarinnar, nú eru um 115 bifreiðarstjórar á BSR.
Hreyfill hefur verið frá stofnun 1943 stærsta bifreiðastöð landins. Hún er rekin í samvinnufélagsformi.
Um áramótin 2000-2001 keypti Hreyfill Bifreiðastöðina Bæjarleiðir og aka nú u.þ.b.370 bifreiðastjórar undir merkjum Hreyfils/Bæjarleiða í dag.
Borgarbílastöðin var stofnuð 1951 og hefur gjarnan verið lítil bifreiðastöð, þó var hún stærri hér áður fyrr en nú. Á Borgarbílastöðinni eru nú rétt tæplega 20 bifreiðastjórar.
Bæjarleiðir er stofnuð 1955. Stöðin hefur allt frá stofnun verið í hópi þriggja stærstu stöðvanna í borginni og lengst af næststærst. Hreyfill keypti stöðina um áramótin 2000 –2001, eins og fram kemur hér að framan, en þá voru um 160 bifreiðarstjórar á Bæjarleiðum.
Bifreiðastöð Hafnarfjarðar er ný stöð á gömlum merg og sinnir aðallega akstri í Hafnarfirði. Saga leiguaksturs í Hafnarfirði á sér langa sögu og stundaði forveri BSH strætisvagnaakstur í Hafnarfirði frá 1925 til 1937. Nú í dag hefur orðið sú breyting að BSH hefur verið seld, en flestir þeir bifreiðastjórar sem störfuðu þar yfirgáfu stöðina og stofnuðu A-Stöðina sem hóf starfsemi þann 1. maí 2006 ásamt bifreiðastjórum úr Reykjanesbæ sem áður óku á Aðalbílum þar í bæ.
Þó stöðvarnar séu fimm í dag, og atvinnusvæðið nái yfir allt höfuðborgarsvæðið ásamt Reykjanesinu, þá sameinast flestir bifreiðarstjórar undir merkjum Bifreiðastjórafélagsins Frama. Það hefur verið blómlegt félagslíf hjá bifreiðastjórum bæði á vettvangi félagsins og hjá bifreiðastjórum einstakra stöðva. Þó má segja að það hafi verið blómlegra fyrir tíma sjónvarps og sólarlandaferða. Hér áður fyrr var farið í mörg skemmtileg ferðalög, skák hefur mikið verið tefld, bridsspilamennska er mikil og aðrar íþróttir stundaðar. Í dag er fjöldi klúbba starfandi.
Útgáfustarfsemi á sér sína sögu innan félagsins. Félagið gaf út blaðið Bifreiðina 1938 - 1939. Framablaðið var gefið út til nokkurra ára.
Það er orðin fastur liður í starfsemi félagsins að bjóða eldri félagsmönnum í dagsferð á haustin. Hefur gjarnan verið mikið fjör í þessum ferðum og veðrið hefur aldrei brugðist.
Það hefur ávallt verið tilgangur Bifreiðastjórafélagsins Frama, að gæta hagsmuna bifreiðastjóra, sérstaklega gagnvart stjórnvöldum. Það hefur verið eitt af meginmarkmiðum félagsins að tryggja, að í stéttina veljist aðeins menn sem viðskiptavinir leigubifreiða geta fullkomlega treyst.
Nú í seinni tíð, á tímum hinnar svokölluðu frjálshyggju, hefur meira verið sótt að leigubílstjórum og reynt að brjóta upp það aðhaldsfyrirkomulag sem er fyrir hendi. Þetta hefur bæði verið af hálfu þeirra sem telja sig geta rekið leigubifreiðar án utanaðkomandi aðhalds og vilja láta aðra aka fyrir sig. Og svo hinir sem af pólitískum ástæðum telja að viðskiptavinum sé betur borgið, sé lögmál markaðarins látið ráða en öryggismálin höfð neðar á blaði.
Leigubílstjórar eru hins vegar sannfærðir um að leiguakstur sé það viðkvæm starfsgrein að afnám aðhalds mundi þýða, að hún muni bíða mikið skipbrot og að traust viðskiptavinarins á leigubílstjórum sé grundvöllur fyrir því að þjónustunnar sé óskað.
Leigubílstjórum er kunnugt um að þar sem aðhald hefur verið minnkað með leigubílstjórum hafi menn sem gerst hafi sekir um glæpi reynt að komast í stéttina.
Það má aldrei takast á Íslandi.
Leigubílstjórar vita að viðskiptamenn þeirra vilja ekki að leiguakstur komist á það stig að einstakar stöðvar þurfi að auglýsa að það séu aðeins heiðarlegir bílstjórar á stöðinni. Það þurfa hins vegar Svíar að gera en algengt er að sænskar stöðvar auglýsi með þessum hætti. Hér er verið að höfða til foreldra að þeim eigi ekki að vera sama um frá hvaða stöð börn þeirra taka bíl. Það sjá allir hvað er verið að gefa í skyn. Þess vegna ætla íslenskir leigubílstjórar að gera allt sem hægt er, þannig að fólk geti áfram eins og hingað til talið sig öruggt í leigubílum. |